Gedogen

Slap en naïef: daarmee laat de houding van de gemeenteraad van Menterwolde zich nog het beste kenschetsen. Het rapport van de inspectie VROM over de situatie bij Van der Valk liegt er niet om. Jarenlang gedoogbeleid heeft geleid tot ernstige misstanden. Collegeleden legden de adviezen van ambtenaren naast zich neer en verleenden eigengereid vergunningen, die achteraf gezien niet door de beugel konden.

Toch slaagde burgemeester Lantinga erin, de verwijten vakkundig onder tafel te vegen. De oppositiepartijen stelden aanvankelijk pittige vragen. Zelfs de PvdA kwam er niet onderuit de nodige vraagtekens te plaatsen. Maar na een lange monoloog van de burgemeester, verstomde de kritiek. Haar argumentatie was simpel: in het verleden ging het niet goed, maar nu doen we het beter. Ze gaf ruiterlijk toe dat ambtenaren te verstaan was gegeven, zich niet meer op het bouwterrein te vertonen. De collegeleden zouden dit voortaan persoonlijk afhandelen. Doordat het Van der Valk-concern de gemaakte afspraken telkens weer traineerde, werd de kwestie op de lange baan geschoven. De intentie was er wel, maar de uitvoering liet wat lang op zich wachten.

De vraag naar de politieke verantwoordelijkheid bleef daarmee onbeantwoord. Natuurlijk lag die verantwoordelijkheid bij het hele college. Desgevraagd stelde portefeuillehouder Boddema dat hij zich er slechts zijdelings mee had bemoeid. De afhandeling was in handen gelegd van wijlen burgemeester Hut én gemeentesecretaris Nieland, die vrijwel alle gesprekken met Van der Valk hadden gevoerd. De één is dood en de ander politiek niet aansprakelijk. Natuurlijk wist Boddema van de belangrijkste misstanden. Maar de constructieve veiligheid was volgens hem nooit in het geding geweest. Hij liet bovendien in het midden wie de verantwoordelijkheid droeg na Huts overhaaste vertrek in 1996. Burgemeester Lantinga nam hem verder in bescherming: terwijl de milieuvergunningen werden afgehandeld door wethouder Mario Post, nam zij de vragen over Boddema’s portefeuille voor haar rekening.

De hamvraag was natuurlijk of het college de raad wel voldoende op de hoogte heeft gebracht. Die vraag werd niet beantwoord. Alsof het afgesproken werk was, gaf de burgemeester het woord aan PvdA-fractievoorzitter Gruben. Die haalde de raadsnotulen aan, waaruit bleek dat alleen de Johan de Weijs (SP) hierover vragen had gesteld. De raad had echter genoegen genomen met het antwoord dat de provincie de vergunningen zou verlenen, beweerde Gruben olijk, alsof het de gewoonste zaak van de wereld is dat een burgemeester de raad onjuist voorlicht. En ook nu weer nam de oppositie hier genoegen mee.

Zelfs de brief van de brandweercommandant van Hoogezand, waarin werd onthuld dat bij het in 1995 afgebrande motel levensbedreigende situaties hadden kunnen ontstaan, werd door de burgemeester met een smoesje afgedaan. Volgens haar was het toentertijd gebruikelijk om daken met polystyreen te isoleren. Aan het feit dat het bouwbesluit dit al sinds 1992 verbood, ging ze gemakshalve voorbij. Het feit dat de staalconstructie, die bij de brand onvoldoende sterkte vertoonde, naderhand opnieuw is gebruikt, is volgens haar geen enkel probleem. Ze verwees daarbij naar een studie, waaruit zou blijken dat ook stalen balken die een brand goed hebben doorstaan, opnieuw te gebruiken zijn.

De antwoorden op schriftelijke vragen, waarvan het publiek pas achteraf kennis kon nemen, bevestigen deze indruk. Zo geeft het College van B&W openlijk toe dat ambtenaren, die toezicht op de bouw moesten houden, in het uitoefenen van hun functie werden beperkt. "Ambtelijk is het college erop gewezen dat op een aantal punten in strijd met de regelgeving is gehandeld". Op de ambtelijke rapportages is "niet in voldoende mate gereageerd". Er was weliswaar geen "direct verbod" om op het bouwterrein te komen. Maar voor de medewerkers had het "weinig zin" om een actieve bouwcontrole uit te voeren. "Het college gaf prioriteit aan de voortgang van de werkzaamheden boven vergunningverlening en handhaving". Bovendien is er "destijds voor gekozen om het initiatief t.a.v. de bouw bij Van der Valk neer te leggen". "Onze opstelling had gevolgen kunnen hebben voor de veiligheid. […] Ook in het licht van de huidige kijk op de handhaving is er verkeerd gehandeld. We zullen hierbij moeten bedenken", stelt men als verontschuldiging, "dat er destijds in heel Nederland een heel andere cultuur heerste". Ook de risico's van het gedogen van grote evenementen zijn "niet bewust genomen". De gemeente gaf slechts haar medewerking "om velen niet teleur te willen stellen ". Dat de brandweer telkens waarschuwde dat er een levensgevaarlijke situatie bestond, is men blijkbaar even vergeten.

En dan zijn er de geruchten over corruptie en vriendjespolitiek, waarnaar de SP in haar vragen verwees. Gruben maakte zich overal gemakkelijk van af door de bewijslast om te keren: wie iets beweert, moet het maar bewijzen. Alsof het niet de plicht van iedere overheid is op grond van voldoende aanwijzingen zelf een onderzoek in te stellen. Dit alleen al om de betrokkenen van verdenking te zuiveren. Ook hier zijn de eerste berichten niet geruststellend: een topambtenaar zou bemiddeld hebben om de werkgever van zijn zoon aan een contract met Van der Valk te helpen. Twee topmedewerkers van het motel zijn in 1999 met hun werkgever in conflict geraakt, beide wensten daarna geen uitlatingen te doen tegenover de media. Met de één zou een zwijgplicht zijn overeengekomen, de ander is onlangs in dienst van de gemeente Menterwolde getreden. De sollicitatieprocedure is in de pers al “doorgestoken kaart” genoemd. Ook op deze punten is meer duidelijkheid nodig.

Hoe moet het verder met het Van der Valk-complex? College en ambtenaren doen blijkbaar hard hun best om de zaken op orde te krijgen. “Het lijkt wel of we in dienst staan van het Van der Valk-concern”, verzuchtte de burgemeester tijdens de raadsvergadering. Maar kunnen we nog bestuurders en topambtenaren vertrouwen die zoveel steken hebben laten vallen? Kunnen we erop vertrouwen dat Van der Valk na al dat gesjoemel het beste met ons voorheeft?

Gerrit van der Valk heeft op dit punt al een voorzetje gegeven. Hij stelt dat het concern de evenementenhal en de bijbehorende sportvoorzieningen wil afstoten, omdat ze te veel geld kosten. Formeel kan dat niet zomaar: het contract uit 1995 bevat een kettingbeding, op grond waarvan de gemeente twee miljoen gulden kan opeisen als de nieuwe eigenaar van de sporthal af wil. Maar bij het zwembad ligt dat anders: hier bestaat geen kettingbeding, zodat de gemeente naar het gefourneerde bedrag van anderhalf miljoen kan fluiten. Bovendien bevatten de contracten geen einddatum, hetgeen in het licht van de geldende jurisprudentie grote risico’s inhoudt. Op deze punten lichtte burgemeester Lantinga de raad kennelijk onvolledig voor.

De onderhoudssituatie van het zwembad laat inmiddels veel te wensen over. Gebruikers klagen geregeld over gevaarlijke situaties en achterstallig onderhoud. De wethouder is hiervan op de hoogte. Een woordvoerder van het concern stelde onlangs tegenover de sportverenigingen dat het contract met de gemeente over drie jaar zou zijn afgelopen. Het is de vraag of het concern nog zo lang wil wachten: de investeringen die nodig zijn om de evenementenhal veilig te maken, zijn omvangrijk.

We mogen er dus wel bijna van uit gaan dat het zwembad zijn langste tijd gehad heeft. Daarmee komt niet alleen de gemeente van een koude kermis thuis. Ook de Rijksoverheid, die voor het hele complex vijf tot zes miljoen subsidie heeft verleend, is dan weer eens op het verkeerde been gezet. Maar vooral de inwoners van Noord- en Zuidbroek, die het nu al zonder buitenzwembad moeten doen, dreigen weer eens de dupe te worden.

Otto Knottnerus, 29 augustus 2002

Naschrift: voorafgaande aan de raadsvergadering van 3 oktober 2002 stelde PvdA-fractielid Ineke Meijer vragen over deze kwestie. Het college van B&W gaf – bij monde van wethouder Markus Ploeger - in zijn antwoord volmondig toe dat het contract over het zwembad geen kettingbeding bevat. Het college acht het echter niet gewenst de eventuele juridische gevolgen van deze tekortkoming verder te laten onderzoeken, teneinde geen slapende honden wakker te maken. Van der Valk heeft inmiddels bekend gemaakt in het complex te willen blijven investeren.

Klik hier voor een korte geschiedenis van Van der Valk in Zuidbroek

Klik hier voor een overzicht van persberichten.