Tien jaar Van der Valk in
Zuidbroek
Ingezonden in: Weekblad Tussenklappen, 17 januari
2001
Het is tien jaar geleden dat het Van der
Valk-concern aankondigde zich in Zuidbroek te gaan vestigen. Een goede
aanleiding om het Congres- en Sporthotel Zuidbroek positief in de schijnwerpers
te zetten. We hebben de gebeurtenissen uit het nabije verleden in de archieven
van de Tussenklappen nagezocht. En we spraken met bedrijfsleider Koos Janssens
over de toekomst van dit florerende complex.
Grote vis
Het gemeentebestuur Menterwolde was er tien jaar
geleden van overtuigd een grote vis te hebben gevangen. Het Van der
Valk-concern wilde zich eigenlijk in Winschoten vestigen. Maar de plaatselijke
middenstand was bang voor de concurrentie. Menterwolde aarzelde niet: Van der
Valk kreeg een boerderij met 18 ha grond ter waarde van fl. 925.000 tegen
betaling van één gulden cadeau op voorwaarde dat het concern een keur aan
voorzieningen zou realiseren. Zo kwam Zuidbroek voor tien dubbeltjes op de
eerste rang.
In de overeenkomst die burgemeester Hut op 27 november
1990 met bedrijfsadviseur ir. Th.P.J. Kipp sloot, werd een en ander vastgelegd.
Van der Valk beloofde niet alleen een motel met wegrestaurant en congrescentrum
te bouwen, maar ook een overdekt zwembad, twee voetvalvelden, een hockeyveld,
een atletiekbaan en een golfbaan met 18 holes. De gemeente droeg anderhalf
miljoen gulden aan investeringssubsidies voor het sportzwembad bij, terwijl de
gemeente zelf voor een zaalsporthal zou zorgen. Bij de carpoolplaats zou verder
een benzinestation komen, terwijl Van der Valk in ruil voor het vrijkomende
zand ook nog recreatievoorzieningen aan de oostkant van Botjeszandgat zou
realiseren. Wanneer dit alles zou gebeuren, werd niet vastgelegd. Vier maanden
later werd het koopcontract definitief. Het contract kwam op naam te staan van
de Vlamovensteenfabriek 'Renkum' te Best, één van de vele dochterfirma's van
het Van der Valk-concern.
De gemeente ging snel aan het werk: op 1 juli 1991
werd een voorbereidingsbesluit genomen en een half jaar later werd het
bestemmingsplan ter inzage gelegd. De eerste tekeningen van architectenbureau
Floor hadden inmiddels in de Tussenklappen gestaan: een flink complex van drie
etages met een monumentale ingang aan de voorzijde.
De plannen die Gerrit van der Valk samen met ir.
Kipp in op 9 januari 1992 presenteerde, waren inderdaad niet mis. Het motel zou
plaats bieden aan maar liefst 1250 overnachtingen, waarvoor 100 tot 160
personeelsleden nodig waren. Naast het wedstrijdbad zou er een subtropisch
zwemparadijs met glijbaan en whirlpool komen, verder sqashbanen, een
ijsdiscohal, een kleine ijshal, twee kunstskibanen, een fitnesscentrum en een
sauna. Buiten kwam bovendien nog de beloofde golfbaan, twee verwarmde
voetbalvelden en maar liefst honderd recreatiewoningen. Het beloofde hockeyveld,
de atletiekbaan en enkele tennisvelden zouden voorlopig nog op zich laten
wachten. Maar in het gemeentelijke deel van de sporthal waren wel overdekte
tennisbanen gepland.
Twee windturbines, zonnecollectoren en een
warmtekrachtcentrale, verbonden met de naburige gaslokatie, zouden voor een
milieuvriendelijke energievoorziening zorgen. In de richting van de kerk was
een aantrekkelijke wandelroute uitgezet, waarvoor de verouderde bebouwing
diende te wijken. Een vijver met beplanting zou de route naar het dorp nog
aangenamer maken.
Ongerust
Al snel bleek dat de soep niet zo heet gegeten
werd als hij was opgediend. In april kwam de aap uit de mouw: het project was gedeeltelijk
afhankelijk van IPR-subsidies. Adviseur Kipp gaf de schuld aan directeur Gerrit
van der Valk. Die had de aanvragen veel te snel willen indienen, waardoor er
mogelijk helemaal geen geld zou loskomen. Architectenbureau Floor had het
inmiddels wel bekeken: de aangekondigde verhuizing naar de gemeentewerkplaats
te Noordbroek werd afgeblazen. Van der Valk zaaide al vast maar worteltjes in
de braakliggende grond.
De gemeenteraad werd ongerust. Eerder was al
gebleken dat de gemeente ook de kosten van riolering en verlichting voor zijn
rekening moest nemen. Nu stelde raadslid Hoving (Groen Links) dat de bevolking
de indruk kreeg aan het lijntje te worden gehouden. "We zullen enig geduld
moeten betrachten", antwoordde burgemeester Hut, "Van der Valk heeft
altijd gezegd dat men hem niet aan data mag houden". In de Tussenklappen
verscheen een schilderij met het onderschrift "Wie is sluwer, Van der Valk
of deze Vos?". De suggestie was duidelijk: Veendam was niet blij met deze
nieuwe vestiging.
Voorjaar 1993 gingen de bouwactiviteiten alsnog
van start. "De Vos heeft verloren", meldde de krant. Inmiddels was
bekend geworden dat Van der Valk de hallen van de Floriade-tentoonstelling had
gekocht om die in Zuidbroek weer op te bouwen. Dat was de aanleiding om het
contract tussen Van der Valk en de gemeente gedeeltelijk te herzien. Van der
Valk wilde nu zelf de sporthal bouwen, waarvoor de gemeente een
investeringssubsidie van twee miljoen gulden beschikbaar stelde. De jurist mr.
Tiebout garandeerde de gemeenteraad dat dit contract dankzij boeteclausules en
kettingbedingen steviger was dan de eerder gemaakte afspraken.
De onrust onder de bevolking bleef bestaan, met
name toen bekend werd dat ook de OZB omhoog moest. Langzamerhand werd duidelijk
dat het gemeentebestuur alleen heldere afspraken had gemaakt over motel,
wegrestaurant, sporthal en zwembad. De gemeente, zo schreef een boze inwoner,
heeft zich niet gerealiseerd dat men te maken heeft met "keiharde
bussiness-men: die hebben we helaas, maar begrijpelijk, niet in dat prachtige
gemeentehuis in Muntendam zitten". Het dorp verloedert, beweerde een
ander, terwijl we wel "die één miljoen in de schoot van Van der Valk B.V.
gaan gooien". Het College van B&W toonde enig begrip voor de kritiek,
maar riep op toch nog wat geduld te hebben. Als troost voor alle vertraging
wilde Van der Valk het bestaande zwembad van Zuidbroek op zijn eigen kosten nog
een seizoen openhouden. Een stelletje vandalen liet van het oude zwembad echter
weinig heel. De bevolking moest voortaan zijn verkoeling in het Botjeszandgat
zoeken.
Pas in het voorjaar van 1995 naderde de eerste
fase van het complex zijn voltooing. Zoals altijd werden de meeste werkzaamheden uitgevoerd door het eigen
dochterbedrijf De Valk uit
Vinkel. Maar de ene tegenslag volgde de andere. Eerst overleed de bejaarde
adviseur Kipp, met wie de gemeente vrijwel wekelijks overleg had. Vervolgens
werd er ingebroken in de nieuwe gebouwen, waarbij op twee plaatsen brand werd
gesticht. Tenslotte ging op 27 april 1995 het hele restaurant in vlammen op. De
mastiekketels van de dakdekkers waren in brand geraakt, waarna het vuur zich
dankzij de harde oostenwind razendsnel verspreidde. De vestiging in Veendam was
al eerder uitgebrand. De herbouw van het vernielde restaurant begon vrijwel
onmiddellijk.
Neusje van de zalm
Op 26 augustus 1995 werd eindelijk het
sportcomplex geopend. "Het geheel ziet er erg indrukwekkend uit",
berichtte de Tussenklappen. "De vele gereserveerde blikken waren als
donderslag bij heldere hemel verdwenen. Geen kille witte entree met
tegelvloeren of een koude 'bedrijfskantine'. Maar een warm aandoende entree,
overal voorzien van vloerbedekking. [...] Het wordt het neusje van de zalm voor
sportliefhebbers". Ook in het restaurant zou de bezoeker straks zijn ogen
uitkijken vanwege de vele luxe. Bovendien zou het subtropische zwembad niet
lang meer op zich laten wachten.
Wethouder Boddema gaf toe dat het gemeentebestuur
aanvankelijk de nodige twijfels had: "Wij hebben echter nooit het
vertrouwen in het Van der Valk concern verloren". Zijn collega Wildeboer
deed bovendien een boekje open over de verdere plannen. Het was de bedoeling
tussen de sporthal en het Botjeszandgat een groot bos aan te leggen. Verder was
er een flink recreatieterrein gepland en zouden er de nodige vakantiebungalows
gebouwd worden. Financieel was dit wel haalbaar, zodat deze plannen - als het
een beetje meezat - in het jaar 2000 gerealiseerd konden worden.
In mei 1996 volgde tenslotte de opening van het
restaurant. Daarna werd het motel met 120 kamers verder afgebouwd. De grote
congreszaal kreeg de naam van oud-burgemeester Omta. Hier vierde ook
burgemeester Hut zijn afscheid in augustus 1996. Hij kon terugkijken op een
geslaagd project, dat de gemeente weliswaar meer dan vijf miljoen gulden had
gekost, maar dat ook een flink aantal arbeidsplaatsen en nogal wat bouwleges en
belastinginkomsten opleverde. Sindsdien betaalt de gemeente voor sporthal en
zwembad jaarlijks 300.000 gulden aan rente en afschrijving (de rest van het
bedrag is inmiddels vervroegd afgeschreven). Daar staat tegenover dat de
gemeente geen cent aan onderhoud en exploitatie kwijt is.
De wilde plannen verdwenen voorlopig in de
ijskast. Na enkele moeizame aanloopjaren werd het bestuur in januari 2000
overgenomen door Martien van der Valk uit Nuland, de zoon van de grote baas.
Met zijn vrouw verbleef Martien een tijdje in Zuidbroek. Hij zorgde er voor dat
het bedrijf weer goed ging draaien. De dagelijkse leiding werd vervangen,
terwijl de vestiging formeel werd ondergebracht bij Van der Valk Europe te
Gilze.
Nieuwe koers
Bedrijfsleider Koos Janssens heeft de tijd genomen
om ons over de stand van zaken te informeren. We complimenteren hem met het
mooie bedrijf. Is het waar dat er met de komst van Martien van der Valk nieuwe
start is gemaakt? Dat klopt, vertelt Janssens. Sinds januari zit het hotel weer
op de juiste koers. Met een nieuwe kapitein kun je zo'n nieuwe koers uitzetten.
Dan komen er frisse ideeën, die het bedrijf ten goede komen. Je merkt dan toch
dat de dingen net even anders kunnen.
Het Congres- en Sporthotel is inmiddels het grootste
bedrijf van de gemeente. Het zorgt voor een honderdtal directe en indirecte
arbeidsplaatsen. Op de loonlijst staan zo'n 50 tot 55 mensen, daarnaast werken
er tientallen uitzendkrachten. Verder is er het een en ander uitbesteed: het
schoonmaakbedrijf heeft vijftien mensen aan het werk, het hoveniersbedrijf
heeft vijf mensen nodig. Het meeste personeel komt uit de nabije regio.
"Een vergelijkbaar bedrijf is er niet de
omgeving", vertelt Janssens met enige trots. De gebouwen zijn 25 tot 50
miljoen gulden waard. Ook de gemeente profiteert daarvan. Aan de opbrengst van
de OZB houdt de gemeente maar liefst drie tot vier arbeidsplaatsen over. Er is
dan ook niets negatiefs te melden, klachten zijn hem niet bekend. Eventuele
kritiek komt voornamelijk voort uit jalouzie.
Dankzij de nieuwe koers kan het motel stevig
doordraaien. "Het product ligt steeds beter in de markt", stelt de
bedrijfsleider. Wel is het zo dat de gemeenschap nog wat meer gebruik van de
voorzieningen zou kunnen maken. Met name de sportvoorzieningen hebben overdag
een lage bezettingsgraad. Daarom moeten de openingstijden soms beperkt worden.
Wanneer de gemeenschap er niet optimaal gebruik van maakt, dan zijn er ook
minder mogelijkheden. Als de animo voor het zwembad bijvoorbeeld groeit, dan
gaat het vaker open.
Je kunt bovendien voordelig zwemmen in Zuidbroek.
De tarieven zijn sterk gereduceerd en vergelijkbaar met de tarieven elders in
de gemeente. Als er geen afspraken met de gemeente waren, zou het zwemmen heel
wat duurder zijn. De zwemlessen zijn kwalitatief goed, daarom komen de mensen
ook uit de hele regio naar Zuidbroek.
We informeren ook naar de afgedankte windturbines
die sinds eind 1998 bij het motel liggen opgeslagen. "Dat verdient geen
schoonheidsprijs", geeft Janssens ruiterlijk toe. Maar ze zullen
binnenkort worden verwijderd. Ze hebben eerst op een andere lokatie gestaan.
Het was de bedoeling de molens hier te plaatsen, maar dat stuitte op weerstand
bij de provincie. Ze waren namelijk een of twee meter te laag. Nu is het grotendeels
oud ijzer.
Toekomstplannen
We vragen de bedrijfsleider naar de verdere
toekomstplannen van het concern. Hoe zit dat met de beloofde voetbalvelden, het
hockeyveld, de atletiekbaan en de golfbaan? Janssens kent de oorspronkelijke
afspraken niet. En hij denkt ook niet dat ze in deze vorm gerealiseerd gaan
worden: in elk geval niet door Van der Valk. Van recreatiewoningen is volgens
hem al lang geen sprake meer. Dergelijke plannen hangen ook af van de markt. De
stagnerende ontwikkelingen in het Park Emsland en bij Harkstede laten zien dat
daarvoor weinig ruimte is.
Concrete uitbreidingsplannen zijn
niet bij hem bekend. Misschien bestaan ze wel, stelt Janssens. "Maar hoe
de heren in Brabant erover denken, horen we niet. Dat is niet negatief bedoeld,
maar zij maken de plannen". Van der Valk kenmerkt zich door een constante
expansiedrift. "Alles wat bijdraagt aan betere exposure van het bedrijf
zal niet nagelaten worden", verzekert onze gesprekspartner. Daarom behoort
het ook niet tot de onmogelijkheden dat er meer komt.
Wat vindt de bedrijfsleider van de ontwikkelingen
in Zuidbroek? De vestiging van een chauffeurscafé ziet hij niet als een
bedreiging. Een tweede horecabedrijf kan zelfs stimulerend werken. De
groeimogelijkheden voor Van der Valk zijn afhankelijk van de ontwikkelingen op
bedrijventerrein De Gouden Driehoek en van de groei van de bevolking. Bovendien
gaan de meeste mensen nu nog alleen bij feestelijke gelegenheden buitenshuis
eten. Maar als de mentaliteit van het Westen hier sterker zal doordringen,
zullen de mensen vaker bij Van der Valk aanschuiven.
"Hoe beter de gemeenschap van Zuidbroek draait, hoe beter wij draaien", stelt Janssens vol overtuiging. En andersom: hoe beter Van der Valk draait, des te meer profiteert de bevolking. "Als de behoefte daar is, zullen eventuele uitbreidingsplannen ook doorgaan. Maar niet op de termijn van volgend jaar..."
Otto S. Knottnerus
Deze pagina wordt niet meer bijgewerkt (april 2004)